Γιατί οι άνθρωποι ποστάρουν περισσότερο όταν νιώθουν χειρότερα
Υπάρχει μια περίεργη αντίφαση στη σύγχρονη ζωή: όσο πιο αποσυνδεδεμένοι νιώθουμε, τόσο περισσότερο εμφανιζόμαστε online. Κάποιος ανεβάζει δέκα stories μέσα σε μία μέρα ενώ περνάει περίοδο άγχους. Κάποιος άλλος ποστάρει συνεχώς selfies μετά από έναν χωρισμό. Άλλοι εξαφανίζονται για μήνες και επιστρέφουν ξαφνικά με υπερβολική δραστηριότητα, λες και προσπαθούν να αποδείξουν κάτι χωρίς να το λένε άμεσα. Το internet συχνά μοιάζει με βιτρίνα αυτοπεποίθησης. Στην πραγματικότητα όμως, πολλές φορές λειτουργεί σαν μηχανισμός επιβίωσης.
Η ψυχολογία έχει εξηγήσει εδώ και χρόνια ότι οι άνθρωποι, όταν βιώνουν συναισθηματική πίεση, αναζητούν ρύθμιση. Δηλαδή κάτι που θα μειώσει προσωρινά το άγχος, τη μοναξιά ή την αίσθηση κενού. Παλιά αυτό μπορούσε να είναι μια βόλτα, μια συζήτηση ή η παρουσία άλλων ανθρώπων. Σήμερα, για πολλούς, είναι το κινητό τους. Ένα story, μια φωτογραφία, ένα tweet ή ακόμα και ένα meme λειτουργεί σαν μικρό “σήμα ύπαρξης”. Σαν να λέμε έμμεσα: “είμαι εδώ, δείτε με λίγο”.
Και όσο πιο δύσκολα νιώθει κάποιος, τόσο περισσότερο μπορεί να χρειάζεται αυτή την επιβεβαίωση.
Μελέτες πάνω στη χρήση των social media έχουν συνδέσει την αυξημένη online δραστηριότητα με αισθήματα μοναξιάς, άγχους και χαμηλής αυτοεκτίμησης. Αυτό δεν σημαίνει πως όποιος ανεβάζει συχνά φωτογραφίες είναι δυστυχισμένος. Θα ήταν υπερβολικά απλοϊκό. Όμως υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο να μοιράζεσαι στιγμές επειδή τις ζεις και στο να ποστάρεις επειδή χρειάζεσαι αντίδραση για να νιώσεις κάτι.
Κάπου εκεί εμφανίζεται και το dopamine loop. Κάθε notification, κάθε reaction, κάθε “like” δίνει στον εγκέφαλο μια μικρή δόση ανταμοιβής. Για λίγα δευτερόλεπτα νιώθεις ορατός. Ενδιαφέρων. Επιθυμητός. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ανακούφιση κρατάει ελάχιστα. Και έτσι πολλοί άνθρωποι ξαναποστάρουν, όχι επειδή έχουν κάτι ουσιαστικό να πουν, αλλά επειδή κυνηγούν ξανά εκείνη τη μικρή επιβεβαίωση.
Γι’ αυτό και μετά από δύσκολες περιόδους βλέπεις συχνά υπερβολική δραστηριότητα στα social media. Μετά από χωρισμούς, απορρίψεις ή κρίσεις ταυτότητας, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν ξαφνικά να ανεβάζουν περισσότερες φωτογραφίες, εξόδους, τραγούδια, quotes ή “χαοτικά” stories μέσα στη νύχτα. Δεν είναι πάντα προσοχή που ζητούν. Πολλές φορές είναι έλεγχος. Προσπαθούν να πείσουν πρώτα τον εαυτό τους ότι ακόμα υπάρχουν κοινωνικά, ότι ακόμα έχουν αξία, ότι δεν κατέρρευσαν ολοκληρωτικά.
Η κοινωνιολογία βλέπει αυτό το φαινόμενο ακόμα πιο βαθιά. Ο κοινωνιολόγος Erving Goffman είχε περιγράψει την κοινωνική ζωή σαν μια σκηνή όπου οι άνθρωποι διαχειρίζονται την εικόνα τους μπροστά στους άλλους. Τα social media πήραν αυτή τη θεωρία και την μετέτρεψαν σε καθημερινότητα. Πλέον δεν ζούμε απλώς εμπειρίες. Τις επιμελούμαστε. Τις φωτίζουμε. Τις ανεβάζουμε. Τις μετατρέπουμε σε περιεχόμενο.
Και ίσως το πιο θλιβερό σημείο είναι ότι πολλές φορές οι άνθρωποι ποστάρουν περισσότερο ακριβώς όταν νιώθουν πιο μόνοι. Ένας άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται σε δωμάτιο γεμάτο σιωπή αλλά το κινητό του να μοιάζει με απόδειξη ότι “συμμετέχει” ακόμα στον κόσμο. Γι’ αυτό και η υπερβολική online παρουσία δεν είναι πάντα κοινωνικότητα. Μερικές φορές είναι αντίδραση στον φόβο της αορατότητας.
Υπάρχει επίσης κάτι βαθιά ανθρώπινο στο indirect posting. Τα τραγούδια με συγκεκριμένους στίχους, τα quotes που “τυχαία” ανεβαίνουν βράδυ, οι φωτογραφίες που μοιάζουν αδιάφορες αλλά στην πραγματικότητα έχουν συγκεκριμένο αποδέκτη. Οι άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται να πουν ευθέως “πονάω”, “μου λείπεις”, “θέλω να με προσέξεις”. Έτσι το internet έγινε ένας χώρος έμμεσης εξομολόγησης. Ένας τρόπος να φωνάζεις χωρίς να φαίνεται ότι φωνάζεις.
Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο βασίζεται κάποιος στα social media για συναισθηματική ανακούφιση, τόσο πιο κενός μπορεί να νιώθει μετά. Γιατί καμία ποσότητα views ή reactions δεν αντικαθιστά πραγματικά τη σύνδεση. Το internet μπορεί να προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση, αλλά όχι απαραίτητα εγγύτητα.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο σύγχρονη μορφή μοναξιάς: να σε βλέπουν συνεχώς όλοι, αλλά να νιώθεις ότι κανείς δεν σε αγγίζει πραγματικά.